U doorloopt elke nacht vier tot zes slaapcycli van ongeveer negentig minuten. Elke cyclus bevat lichte slaap, diepe non-REM-slaap en REM-slaap. Diepe slaap herstelt het lichaam en reinigt het brein; REM-slaap verwerkt emoties en verankert het geheugen. U heeft ze allebei nodig, en in de juiste verhouding.
Diepe slaap, ook wel trage-golfslaap, is de meest herstellende fase. Hartslag en ademhaling dalen, de spieren ontspannen en de hersengolven worden traag en hoog. In deze fase komt groeihormoon vrij, herstelt weefsel en draait het reinigingssysteem van het brein op volle kracht.
Diepe slaap concentreert zich in de eerste helft van de nacht. Dat is meteen het sterkste argument voor een vroege en vaste bedtijd: wie laat gaat liggen, verliest niet het staartje van zijn nacht maar juist het meest herstellende deel.
REM is de droomfase. De hersenactiviteit lijkt op die van wakker zijn, terwijl de spieren tijdelijk verlamd zijn. REM verwerkt emoties, consolideert geheugen en ondersteunt leren en creativiteit.
REM neemt juist toe naarmate de nacht vordert; de langste periodes vallen in de vroege ochtend. Twee uur te kort slapen kost u daardoor onevenredig veel REM — en dat merkt u eerder aan uw humeur dan aan uw spieren.
Een volledige cyclus duurt anderhalf uur, en de fases waarin een bed zijn werk moet doen liggen verspreid over de hele nacht. In tien minuten proefliggen raakt u geen van die fases aan.
Wat u in een showroom beoordeelt is het eerste gevoel bij het gaan liggen. Wat er werkelijk toe doet, is hoe vaak u om vier uur 's nachts van houding wisselt en hoe u de volgende ochtend overeind komt.
Bij volwassenen beslaat diepe slaap grofweg dertien tot drieëntwintig procent van de nacht. Het exacte getal zegt minder dan de consistentie: een vast ritme levert doorgaans meer diepe slaap op dan een lange maar onregelmatige nacht.
In de vroege ochtend bent u grotendeels in lichte slaap en REM, en dat is de fase waarin u het makkelijkst wakker wordt. Licht, geluid of een te warme kamer breken dan sneller door dan eerder in de nacht.